وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ ( القلم / 9 ) يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ ( البقرة / 96 ) شاهد : در مصدريه بودن و عدم ناصبيت « لو » و استعمال آن بعد از فعل « ودّ - يودّ » مىباشد و كيفيت تأويل به مصدر اين گونه است كه مصدر فعل بعد به فاعل آن فعل اضافه مىشود و يا بر آن مصدر الف و لام تعريف آورده مىشود ، و در آيات قبل « لو » و فعل در آيهء اوّل به « ودّوا الإدهان » و در آيهء دوّم به « يودّ أحدهم التعمير الف سنة » تأويل برده مىشود . و از موارد استعمال « لو » مصدريه بدون اينكه بعد از فعل « ودّ - يودّ » باشد قول أعشى مىباشد : « و ربّما فات قوما جلّ أمرهم * من التّأنّي و كان الحزم لو عجلوا » « 1 » شاهد : در استعمال « لو » مصدريه بعد فعل غير « ودّ - يود » است . تركيب شعر : « ربّ » حرف جر « ما » حرف كافه و « قوما » مفعول و « جلّ » فاعل « فات » و مضاف به « أمر » كه اضافه به « هم » شده است « من التأني » متعلق به « فات » و « لو عجلوا » تأويل به مصدر « عجلتهم » و محلا منصوب و خبر « كان » است . معناى شعر : « چه بسا فوت شده از قومى بيشتر امورشان از جهت سستى ، و در حالى كه احتياط در عجله‌كردن آنان بوده است » . و أكثرهم لم يثبت : اكثر نحويون قائل به وجود و ورود استعمالى « لو » مصدريه در استعمالات زبان عرب نمىباشند و كسانى كه آن را اثبات كرده‌اند و قائل به آن هستند فراء ، ابو على فارسى ، ابو البقاء عكبرى و يحيى بن على تبريزى و ابن مالك مىباشد . و يقول المانعون : اكثر نحويون كه قائل به « لو » مصدريه نيستند در مواردى كه قائلين به « لو » مصدريه به آن استشهاد مىكند ، مانند : يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ ( البقرة / 96 ) مىگويند : نمىتواند اين آيه دليل بر وجود « لو » مصدريه باشد زيرا اين « لو »

--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 650 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 5 / 57 ، حاشية الصبان : 4 / 34 ، اللباب : 7 .